Οι πρώτοι μήνες του 2026 έχουν φέρει μαζί τους αύξηση των πολέμων σε κάθε άκρη του πλανήτη, κάτι που σίγουρα προκαλεί ανησυχία. Η εισβολή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, το πετρελαϊκό εμπάργκο στην Κούβα, ο βομβαρδισμός του Ιράν από ΗΠΑ-Ισραήλ, οι απειλές που εκτοξεύει ο Αμερικανός πρόεδρος προς τη Γροιλανδία και άλλα κράτη αποτελούν νέα επεισόδια στο παγκόσμιο καθεστώς πολέμου, που προστίθενται στα ήδη υπάρχοντα. Οι ένοπλες συρράξεις υπήρχαν ήδη, όπως ο Ρώσο-Ουκρανικός πόλεμος, η ισοπέδωση της Γάζας και η γενοκτονία των Παλαιστίνιων.
Κυρίαρχη αφήγηση
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία ανοιχτών συγκρούσεων, τα έθνη-κράτη προσπαθούν να συνθέσουν τις αφηγήσεις τους για να δικαιολογήσουν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις και να αποσπάσουν την κοινωνική συναίνεση. Η γλώσσα του πολέμου είναι και αυτή ένα κομμάτι αυτών των αφηγήσεων. Η εισβολή στη Βενεζουέλα, για παράδειγμα, δικαιολογήθηκε από το αμερικανικό κράτος ως μια κίνηση «πολέμου ενάντια στα ναρκωτικά» και «επέμβασης ενάντια σε ένα ανελεύθερο καθεστώς», ενώ αρθρώθηκε και μια ρητορική γύρω από τις ανάγκες “εθνικής ασφάλειας” για εδάφη εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο λόγος της εξουσίας παρουσιάζει τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς κυρίως ως στρατιωτική αντιπαράθεση, ανάμεσα σε ισχυρά και αδύναμα κράτη, που εκπροσωπούν διαφορετικές αξίες, πολιτισμούς και θρησκείες, και καθένα διεκδικεί για τον εαυτό του την ηθική νομιμοποίηση απέναντι στον αντίπαλο. Τα Δυτικά κράτη και οι σύμμαχοι τους στην Ασία παρουσιάζονται ως προμαχώνες ελευθερίας και πολιτικών δικαιωμάτων απέναντι στον ολοκληρωτισμό των Ανατολικών δυνάμεων ενώ αντίστροφα η «Ανατολή» διεκδικεί το δίκαιο της αντίστασης απέναντι στην «αμερικάνικη ηγεμονία», τονίζοντας την οικονομική – πολιτική παρακμή και τον ηθικό ξεπεσμό των αξιών που εκπροσωπεί η Δύση.
Σε κάθε περίπτωση, αυτή η αντίληψη κρύβει τις πραγματικές αιτίες των γεωπολιτικών ανταγωνισμών και τους τρόπους με τους οποίους κάθε κράτος προσπαθεί να επιβάλει τους όρους εκμετάλλευσης της εργασίας και να προστατεύσει τα συμφέροντά του απέναντι σε άλλα κράτη και τα κεφάλαιά τους.
Αναδιάταξη του παγκόσμιου συστήματος
Κόντρα στις κενές λέξεις της εξουσίας και στις αφηρημένες επικλήσεις της, οι πόλεμοι δεν έρχονται ως μια αόριστη υπεράσπιση υψηλών ιδανικών. Οι δυνάμεις που ωθούν σε πολεμικές συγκρούσεις είναι πολύ περισσότερο τα υλικά συμφέροντα. Με απλά λόγια, ο πόλεμος έρχεται στις μέρες μας πιο έντονα στο προσκήνιο, ως αποτέλεσμα κυρίως μιας κρίσης κερδοφορίας του παγκόσμιου κεφαλαίου.
Οι εργατικές αντιστάσεις σε ΗΠΑ και Ευρώπη την δεκαετία του 70’, που προκάλεσαν την μείωση της καπιταλιστικής κερδοφορίας για πρώτη φορά μετά τον Β’ ΠΠ, οδήγησαν σε άρση των περιορισμών μετακίνησης κεφαλαίου και εργασίας μεταξύ των συνόρων και στην ενίσχυση της δυνατότητας ξένων επενδύσεων και πρόσβασης στις διεθνείς αγορές για πρώτες ύλες. Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία των τελευταίων 50 ετών υπήρξε αποτέλεσμα της προσπάθειας των αφεντικών να ξεπεράσουν την κρίση κερδοφορίας τους, μεταφέροντας μέρος της παραγωγής υπεραξίας σε χώρες με μεγαλύτερο βαθμό εκμετάλλευσης των εργαζομένων. Αυτή η στρατηγική δούλεψε τις τελευταίες δεκαετίες, μεταφέροντας πλούτο στα αφεντικά παγκόσμια και παρέχοντας φτηνά εμπορεύματα για κατανάλωση στους πληθυσμούς. Βρέθηκε ωστόσο ενώπιον των ορίων της, ανάμεσα στα άλλα, επειδή η εργατική τάξη του «παγκόσμιου Νότου» ξεκίνησε να αντιστέκεται, με αποτέλεσμα ο παγκόσμιος καπιταλισμός να βρίσκεται τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια σε κατάσταση στασιμότητας· την τελευταία πενταετία έχει προστεθεί και υψηλός πληθωρισμός αγαθών και υπηρεσιών, ως συνέπεια της κρίσης των εφοδιαστικών αλυσίδων μετά την πανδημία, εξαιτίας αφενός της μεταφοράς της παραγωγής μακριά από τα καπιταλιστικά κέντρα ΗΠΑ και Ευρώπης και αφετέρου του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος αναδιάταξε τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, αφού έκλεισε την κάνουλα του φτηνού ρώσικου φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές χώρες.
Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, οι κανόνες που ίσχυαν, τουλάχιστον για τον παγκόσμιο «Βορρά», τα τελευταία 50 χρόνια φαίνεται να τίθενται υπό αμφισβήτηση. Η εξόφθαλμα βάρβαρη και κυνική περιφρούρηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας, αδιαφορώντας ακόμα και για τους κανόνες του «Διεθνούς Δικαίου» που η ίδια είχε θέσει, δεν είναι μια στιγμή παραλογισμού, αλλά πολύ περισσότερο, μια στιγμή παραγωγής νέων κανόνων και νέων δεδομένων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι κινήσεις του Τράμπ, με το σύνθημα “America first”, που αμφισβητεί ανοιχτά την διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, μπορούν να ιδωθούν ως μια ύστατη προσπάθεια να σωθεί ο αμερικάνικος καπιταλισμός, μεταφέροντας τα βάρη της κρίσης του σε άλλες χώρες με μέτρα προστατευτισμού (επιδότηση επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας, δασμοί, κ.α.), με στόχο τον περιορισμό της Κίνας, που αποτελεί τον βασικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ. Γι’ αυτό, τα αμερικάνικα αφεντικά επιλέγουν την πολεμική διαχείριση της κρίσης, παίζοντας ανοιχτά με την πιθανότητα μιας παγκόσμιας ανθρωποσφαγής.
ReArm, ReArm Europe!
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες κυβερνήσεις, νεοφιλελεύθερες, σοσιαλδημοκρατικές και άλλες δυνάμεις που παρουσιάζονται ως «η μόνη ρεαλιστική λύση», ψηφίζουν με τα δύο χέρια νόμους για εξοπλισμούς. Καλλιεργούν μια ρητορική πολέμου με πρόσχημα την ειρήνη, διακηρύσσοντας: “Η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη για πόλεμο το 2030”1. Στόχος τους η ιδεολογική και ψυχολογική προετοιμασία του κόσμου.
Δεν μένουν μόνο στα λόγια. Η αύξηση της χρηματοδότησης της πολεμικής βιομηχανίας της ΕΕ και η αλλαγή του μοντέλου στρατιωτικών προμηθειών αποτελούν τους πρώτους άξονες στρατιωτικοποίησης της οικονομίας (πολεμική οικονομία). Όσον αφορά το πρώτο, γενναίο μέρος του αυξημένου προϋπολογισμού σχεδιάζεται να κατευθυνθεί σε οπλικά συστήματα, ενώ όσον αφορά το δεύτερο, ο στόχος που θέτουν οι υπεύθυνοι της άμυνας είναι το 60% (από 22% σήμερα) των στρατιωτικών προμηθειών να προέρχεται εντός ΕΕ, καθιστώντας την σχετικά αυτάρκη σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης. Και αυτή η προσπάθεια εμφανίζεται, επίσης, ως συνέπεια της πίεσης των ΗΠΑ, που σπρώχνει τα ευρωπαϊκά κράτη να πληρώσουν περισσότερα για την κοινή προετοιμασία του πολέμου.
1.«Οδικός Χάρτης για την Αμυντική Ετοιμότητα 2030».
Πολιτικές λιτότητας με άλλα μέσα
Το σχέδιο “Rearm Europe”, δηλαδή ‘’Επανεξοπλίστε την Ευρώπη’’, σημαίνει ότι ξεκινά η πολεμική προετοιμασία της οικονομίας. Προβλέπει να βρεθούν 800 δισεκατομμύρια ευρώ για στρατιωτικούς σκοπούς: τα 650 δισ. από αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 3,5% του ΑΕΠ κάθε κράτους-μέλους και τα άλλα 150 δισ. από δάνεια προς την πολεμική βιομηχανία. Που θα βρεθούν όμως αυτά τα χρήματα; Τα περισσότερα (650 δισ.) θα προέλθουν από φόρους και από χρήματα που διαφορετικά θα πήγαιναν σε κοινωνικές δαπάνες. Αυτό σημαίνει λιγότερα χρήματα για μισθούς, συντάξεις και επιδόματα, επηρεάζοντας εμάς, τα εργαζόμενα άτομα, τους συνταξιούχους, τις φτωχές. Οι ευρωπαίοι πολιτικοί δηλώνουν ουσιαστικά ότι το κοινωνικό κράτος όπως το γνωρίζαμε τελειώνει. Οι κοινωνικές δαπάνες θα μειωθούν κι άλλο για να δοθεί προτεραιότητα στους εξοπλισμούς, που παρουσιάζονται ως λύση στην κρίση.
Οι έμποροι της ειρήνης
Στο κοινωνικό επίπεδο, αυτό το σχέδιο θέτει τις βάσεις για μια κολοσσιαία ανακατανομή πλούτου προς το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, που προετοιμάζεται πυρετωδώς. Οι δηλώσεις των ευρωπαίων πολιτικών, μοιάζουν με γλυκιά μουσική στα αυτιά των μεγάλων βιομήχανων, που βλέπουν μια τεράστια ευκαιρία για μπίζνες. Ένα τέτοιο παράδειγμα για τα ελληνικά δεδομένα είναι η συνεργασία της εταιρείας του Μυτιληναίου, METLEN, με τον ιταλικό κολοσσό κατασκευής οχημάτων μεταφοράς IVECO, στο πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας για τον εκσυγχρονισμό στρατιωτικών οχημάτων των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Ποιοι σκοποί είναι ειρηνικοί και ποιοι πολεμικοί στην επιχειρηματική δραστηριότητα της METLEN; Αν υπάρχει ένα πρακτικό νόημα στη θόλωση των ορίων μεταξύ «ειρηνικής» και πολεμικής επιχειρηματικής δραστηριότητας, είναι και αυτό που μόλις περιγράψαμε.
Ούτε τίμια, ούτε φτωχή, αλλά ετοιμοπόλεμη.
Μια δημοφιλής αφήγηση στο δημόσιο λόγο παρουσιάζει την Ελλάδα ως «φτωχή πλην τίμια», ένα ελληνικό κράτος δηλαδή που δεν συμμετέχει ενεργά στις παγκόσμιες εξελίξεις, παρά μόνο ως ο τελευταίος τροχός της αμάξης, αφού είναι ένα κράτος εξαρτημένο από τις «Μεγάλες Δυνάμεις». Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι έτσι: ο συγχρονισμός των συμφερόντων του ελληνικού κράτους με αυτά των ΗΠΑ και της ΕΕ είναι προς όφελός του και αποτελεί συνειδητή επιλογή. Το ελληνικό κράτος πουλάει τη γεωστρατηγική του θέση και διεκδικεί μερίδιο στα μεγάλα γεωπολιτικά σχέδια, όπως τον «Ινδικό Δρόμο του Μεταξιού» (IMEC) και τον «κάθετο διάδρομο» μεταφοράς αμερικανικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Διεκδικεί ισχυρότερο ρόλο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, παραμένοντας σε διαρκή αντιπαράθεση με την Τουρκία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του ανεξάρτητου σχεδιασμού της Ελλάδας αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιεί την επίθεση στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι. Ενισχύει στρατιωτικά τα Δωδεκάνησα και αποστέλλει φρεγάτες και αεροσκάφη στην Κύπρο, επιδιώκοντας τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρομών στη Νότια Μεσόγειο.
Στην πρώτη γραμμή
H συμμετοχή του ελληνικού κράτους στα χαρακώματα του 21ου αιώνα, θεωρείται ζωτικής σημασίας, γιατί έτσι αναβαθμίζεται η γεωπολιτική αξία της χώρας και ενισχύονται τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης. Έχει συμφέρον να στείλει φρεγάτες στην Ερυθρά Θάλασσα. Έχει συμφέρον να στείλει Πυροβολαρχία Κατευθυνόμενων Βλημάτων PATRIOT στη Σαουδική Αραβία. Για να προστατευτούν από τις ρουκέτες των ανταρτών Χούθι της Υεμένης τα πλοία των Μαρινάκη, Λασκαρίδη και άλλων Ελλήνων εφοπλιστών. Και για να προστατευτούν οι ενεργειακές μπίζνες, όπως της ARAMCO, όπου υπάρχουν συνεργασίες με τον πετρελαϊκό όμιλο Βαρδινογιάννη (Motor Oil Group).
Οι πολεμικές περιπέτειες επεκτείνονται σε πολλαπλά μέτωπα. Στην Ουκρανία, στέλνει διαρκώς πολεμικό εξοπλισμό στο καθεστώς του Κιέβου. Η Αλεξανδρούπολη παίζει καθοριστικό ρόλο ως ενδιάμεσος σταθμός-λιμάνι για τη μεταφορά και τον ανεφοδιασμό του οπλισμού. Στην Παλαιστίνη, ενισχύει και εμβαθύνει την οικονομική και στρατιωτική συνεργασία με το κράτος του Ισραήλ. Το ελληνικό κράτος είναι συνένοχο για τη γενοκτονία, με πάνω από 60 χιλιάδες νεκρούς, κυρίως αμάχους, και περίπου 1,9 εκατομμύρια εκτοπισμένους Παλαιστίνιους. Παράλληλα, δηλώνει έτοιμο να στείλει στη Γάζα εκστρατευτικό σώμα, με μάχιμο τμήμα και τεθωρακισμένα οχήματα. Η αμερικανο-νατοϊκη βάση της Σούδας, αποτελεί ορμητήριο για επεμβάσεις των ΗΠΑ στην ανατολική Μεσόγειο, εμπλέκοντας τη χώρα σε πολεμικά μέτωπα. Στα σύνορα, σε ρόλο χωροφύλακα, διαπράττει συστηματικά μαζικά εγκλήματα. Επαναπροωθεί, πνίγει, φυλακίζει μετανάστριες. Το ελληνικό λιμενικό είναι αποκλειστικά υπεύθυνο για ένα από τα φονικότερα ναυάγια στην Μεσόγειο, αυτό της Πύλου το 2022 και για τις πρόσφατα 15 δολοφονημένες ζωές στην Χίο.
Οικοδόμηση μιας μιλιταριστικής κοινωνίας
Ο πολεμικός προσανατολισμός δεν περιορίζεται στους εξοπλισμούς και στις αντιπαραθέσεις εκτός συνόρων. Λειτουργεί και στο εσωτερικό, προς την οικοδόμηση μιας μιλιταριστικής κοινωνίας και πολεμικής οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, έρχονται οι δηλώσεις του υπουργού άμυνας Δένδια που μας καλεί να συνηθίσουμε τα φέρετρα, να προετοιμαστούμε να πεθάνουμε για τα “εθνικά συμφέροντα”. Η δήλωση αυτή, ήρθε να επικαλύψει ιδεολογικά τα νέα αυστηρότερα περιθώρια αποφυγής της στρατιωτικής θητείας. Μία κοινωνία που εκπαιδεύεται για πόλεμο είναι μία κοινωνία πατριαρχική, ασφυκτική και επικίνδυνη για όλες τις αποκλεισμένες μειονότητες, για όσα άτομα δέχονται την καθημερινή καταπίεση στη βάση της φυλής, της θρησκείας, της τάξης και του φύλου τους.
Ο πόλεμος είναι παντού, ο εχθρός μας είναι εδώ.
Η μιλιταριστική προετοιμασία έχει στόχο την κανονικοποίηση της φτώχειας, της εκμετάλλευσης και της καταστολής στο εσωτερικό της χώρας. Η αντίσταση στον πόλεμο είναι δυνατή μόνο μέσα από οργανωμένες κοινότητες αγώνα, ντόπιων και μεταναστ(ρι)ών. Έτσι σπάει στην πράξη η εθνική ενότητα, και στήνονται διαδικασίες που αύριο θα κινητοποιηθούν ενάντια στην δική μας άμεση εμπλοκή σε πολεμικές αναμετρήσεις.
Ο αντιπολεμικός αγώνας βρίσκεται στις εργατικές διεκδικήσεις στους χώρους δουλειάς για αξιοπρεπείς μισθούς. Βρίσκεται στην συλλογική άρνηση πληρωμών σε λογαριασμούς και βασικά αγαθά, όπου ο υψηλός ΦΠΑ ταΐζει τα κρατικά ταμεία για να στηρίξει τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Βρίσκεται στους αγώνες για ενίσχυση της δημόσιας περίθαλψης, αντί για φρεγάτες και μαχητικά αεροσκάφη.
Ας μην περιμένουμε το αδιανόητο για να αρχίσουμε να κουνάμε τα χέρια μας:
Να αναδείξουμε την αθλιότητα της διακομματικής συναίνεσης που ζητάει ενίσχυση της εγχώριας πολεμικής βιομηχανίας στο όνομα της εθνικής κυριαρχίας.
Να στηρίξουμε και να συνδέσουμε τους αγώνες που μπλοκάρουν την πολεμική μηχανή: από τα logistics της μεταφοράς πολεμικού υλικού (βλέπε πανευρωπαϊκό συντονισμό λιμενεργατών για μπλόκο όπλων που προορίζονται για το Ισραήλ) μέχρι την έρευνα για το στρατό στα πανεπιστήμια.
Να οργανώσουμε την συλλογική αντίσταση στην υποχρεωτική στράτευση, καθώς το Υπουργείο Άμυνας σφίγγει τον κλοιό γύρω από όσους αρνούνται να φορέσουν τα χακί.
Να δώσουμε μάχη να σφραγιστούν όλες οι βάσεις του ΝΑΤΟ. Δεν έχουν καμία σχέση με τα συμφέροντα μας, ως εργάτριες, άνεργοι, συνταξιούχοι, εκμεταλλευόμενα άτομα αυτής της ταξικής κοινωνίας. Δεν μας προστατεύουν, αντιθέτως αποτελούμε στόχο αντιποίνων. Εδώ και τώρα, άμεση απεμπλοκή του ελληνικού κράτους από τον πόλεμο.
Κινήσεις για την Ταξική Αυτονομία (ΚΤΑ)
Μάρτιος 2026
